pagsubaybay sa  kalidad ng hangin upang maunawaan ang mga epekto ng polusyon sa hangin sa kalusugan at  masubaybayan ang mga pagsisikap na mabawasan ito. 

Sa pagsasanib ng siyentipikong pananaliksik at inhinyeriya sa pag-aaral ng kalidad ng hangin, nakatulong  si Dr. Len Herald Lim ng Institute of Chemistry (IC) ng College of Science (CS), University of the Philippines  Diliman (UPD), sa pagbuo ng Robust Optical Aerosol Monitor (ROAM). Ang ROAM ang kauna-unahang  kagamitang pangmonitor ng kalidad ng hangin na gawa ng mga Pilipino, noong 2014. 

The World Health Organization (WHO) emphasized this year that air quality monitoring is crucial for understanding the health effects of air pollution and tracking efforts in reducing it.

Combining scientific inquiry and engineering in air quality research, Dr. Len Herald Lim of the University of the Philippines – Diliman College of Science’s Institute of Chemistry (UPD-CS IC) co-developed the Robust Optical Aerosol Monitor (ROAM)—the first Filipino-made air quality monitoring device—in 2014.

Noong Mayo 2026, ang Institute of Biology (IB) ng Unibersidad ng Pilipinas Diliman – College of Science (UPD-CS) ay nag-host ng mini exhibition na “Plant Morpho-ARTnatomy”, na nagpapakita ng mga gawa ng mga mag-aaral ng Biology 101.

Itinatampok sa mga ipinakitang likhang sining ang mga specimen at istruktura ng halaman na pinag-aralan ng mga mag-aaral, na ginawa sa iba’t ibang media—gaya ng charcoal, watercolor, lapis, acrylic, oil, at pastel—na inilatag sa iba’t ibang materyales tulad ng canvas, papel, kahoy, at mga tabla. Pinaglaanan ng bonus points ang mga mag-aaral na lumahok sa eksibisyon bilang pagsumite ng kanilang sining.

Ibinahagi ng guro sa Biology 101 na si Dr. Erika Marie Bascos na ang kanyang pagkahilig sa sining ang naging inspirasyon niya upang simulan ang eksibisyon. “Noong pandemya, hinikayat ako ng aking mga anak na magsimulang magpinta. Nakita kong nakakarelaks at nakakatulong ito laban sa pagkabalisa, at natural itong dumating sa akin dahil sa aking background sa pagtuturo ng drawing-based courses,” sabi niya.

Ipinaliwanag ni Dr. Bascos na ang mga specimen na nakikita nila sa klase—bagong nakolekta man o napreserba—ay kailangang iguhit at i-label ang mga bahagi ng mga mag-aaral. Nagsisilbing study plate ang mga ito upang maaari nilang suriin para sa mga pagsusulit. Nabanggit niya na ang mga mag-aaral ay may mataas na kasanayan sa pagguhit, na gumagawa ng detalyadong gawain gamit ang lapis at pen. Ginagawa nila ang mga plate sa klase at isinusumite ang mga ito pagkatapos ng mga sesyon. Ang mga gawaing ito ang nagbigay inspirasyon sa kanya upang ipakita ang kanilang mga likha sa isang eksibisyon.

In May 2026, the Institute of Biology (IB) of the University of the Philippines Diliman – College of Science (UPD-CS) hosted the “Plant Morpho-ARTnatomy” mini exhibition, showcasing works by its Biology 101 students.

The displayed artworks featured plant specimens and structures studied by the students, rendered in various media—such as charcoal, watercolor, pencil, acrylic, oil, and pastel—on surfaces including canvas, paper, wood, and boards. Students who participated in the exhibition received bonus points upon submitting their art.

Biology 101 faculty-in-charge Dr. Erika Marie Bascos shared that her passion for art inspired her to initiate the exhibition. “During the pandemic, my kids encouraged me to start painting. I found it relaxing and helpful for anxiety, and it came naturally to me given my background in teaching drawing-based courses,” she said.

Dr. Bascos explained that the specimens they encounter in class—whether freshly collected or preserved—require students to draw and label their parts. These serve as study plates that they can review for exams. She noted that the students are highly skilled at drawing, producing detailed work using pencil and pen. They complete these plates during class and submit them after sessions. This observation inspired her to showcase their work in an exhibition.

Ang Haring Ibon (Philippine eagle), na pambansang ibon ng Pilipinas, ay isa sa pinakamalalaki at pinakamakapangyarihang agila sa buong mundo. Dahil madali silang maapektuhan ng pagkasira at pagkakawatak-watak ng kanilang tirahan (habitat destruction and fragmentation), kasalukuyan itong nakatala bilang Critically Endangered sa International Union for Conservation of Nature. Dahil dito, itinuturing ito bilang isa sa mga pinakananganganib na ibon sa buong daigdig. Upang masiguro ang kaligtasan ng kanilang lahi, mahigit 30 taon nang nagsasagawa ang mga siyentipiko ng programang captive breeding sa mga protektadong pasilidad bilang bahagi ng mga gawaing pang-konserbasyon. 

Upang suriin ang DNA ng 35 Haring Ibon na nasa ilalim ng pangangalaga ng Philippine Eagle Foundation (PEF), nakipagtulungan ang isang pangkat ng mga eksperto sa pamumuno ni Dr. Cynthia Saloma ng University of the Philippines – Diliman College of Science’s National Institute of Molecular Biology and Biotechnology (UPD-CS NIMBB). Kasama niya sa pag-aaral sina Dhan Mikhail Perdon, Franchesca Pascual, Francis Tablizo, Carlo Lapid, John Michael Egana, Renato Jacinto Mantaring, Kris Punayan, Shiela Mae Araiza, Jo-Hannah Llames, at Ma. Celeste Abad mula sa Philippine Genome Center; Dr. Juan Carlos Gonzalez ng UP Los Baños; at Dr. Jayson Ibañez ng PEF.

Layunin ng pangkat na makabuo ng isang draft genome ng Haring Ibon na magsisilbing gabay sa mga gawaing pang-konserbasyon. Sa tulong ng PEF, isinailalim nila sa DNA sequencing ang mga agilang inaalagaan sa Davao City. “Ang genome ay ang kumpletong hanay ng mga gene ng isang buhay na organismo,” paliwanag ng mga siyentipiko. “Mula sa mga nakuhang DNA sequences, nagawa naming buuin ang isang kinatawang genome (representative genome) para sa species na ito.” 

Sa kanilang pag-aaral, iniulat ang isang bagong natuklasan: napakababa ng genetic diversity ng Haring Ibon. Ibig sabihin, mataas ang pagkakahawig ng mga agila sa isa’t isa at halos magkakapareho ang kanilang mga gene. “Ang panganib dito, kapag kulang sa pagkakaiba-iba (variation) ang kanilang katangian, mahihirapan ang mga agila na umangkop sa mga pagbabago. Halimbawa, kung may umusbong na bagong sakit o biglang magbago ang kapaligiran, pare-pareho ang magiging reaksyon at kakayahan ng marami sa kanila—at kung mahina ang kanilang depensa, posibleng maubos ang buong populasyon,” babala ng pangkat. 

Binigyang-diin din ng mga mananaliksik na pinatataas nito ang panganib ng inbreeding. Nangyayari ito kapag napipilitang magkapareha ang mga agilang magkakamag-anak dahil sa liit ng kanilang populasyon at dahil watak-watak na ang kanilang tirahan. Sa mga ganitong sitwasyon, mas malaki ang tsansa na maipasa sa mga supling ang mga mapaminsalang katangian o depekto sa gene. Sa paglipas ng panahon, maaari itong magbunga ng mas mababang kakayahang magpakarami (reduced fertility), mahinang immune system, at mga depekto sa pisikal na anyo na lalong nagpapahirap sa kanilang kaligtasan. “Sa madaling salita, ang mababang genetic diversity ay nagiging dahilan upang maging marupok ang Haring Ibon at mas madaling maglaho kapag may mga pagsubok na dumarating,” dagdag pa nila. 

Ipinapakita rin sa mga datos na bago pa man nagkaroon ng malawakang pagkasira ng mga kagubatan (deforestation), pababa na talaga ang populasyon ng mga Haring Ibon. Ang isang posibleng dahilan ay ang mga pangmatagalang pagbabago sa kalikasan—tulad ng pagkawala ng mga magkakakonektang tirahan nang tumaas ang antas ng dagat libu-libong taon na ang nakalipas, na nagdulot ng pagkakawatak-watak ng mga dating magkakadikit na kalupaan sa Mindanao. Ang pangyayaring ito ay naging sanhi ng pagkakabukod-bukod ng mga grupo ng agila at nakasira sa katatagan ng kanilang populasyon. Maaari ring ang mga unang aktibidad ng mga tao sa Pilipinas, gaya ng pangangaso o pakikipag-agawan sa mga hayop na kinakain ng agila, ay lalong nagpahirap sa kanilang sitwasyon. 

Nilinaw naman ng mga siyentipiko na ang mga ito ay mga hinuha (hypotheses) pa lamang at hindi pa ganap na tiyak. Gayunpaman, nakatutulong ito upang ipaliwanag kung bakit tila mas naunang dumanas ng pagbaba sa populasyon ang mga agila bago pa man ang deforestation, na madalas na itinuturing na pangunahing banta sa kanila ngayon. 

“Sa pamamagitan ng paggamit ng pamamaraang nakabatay sa genomics at gabay ng genetics, ang aming pag-aaral ay nagbibigay ng gabay o blueprint upang maprotektahan ang iba pang mga nanganganib na species sa buong kapuluan. Ipinapakita rin nito kung paano magagamit ang makabagong pagsusuri sa DNA at bioinformatics upang mapatibay ang pamamahala sa biodiversity,” saad ng pangkat. 

Ang pag-aaral na pinamagatang, “Genomic analysis reveals recent population decline and exceptionally low genome-wide heterozygosity of the critically endangered Philippine eagle, Pithecophaga jefferyi (Aves: Accipitridae),” ay inilathala sa BMC Genomics, isang open access at peer-reviewed na journal na naglalathala ng mga artikulo tungkol sa lahat ng aspeto ng genetics, genomics, at proteomics.

Sanggunian:

Perdon, D. M., Pascual, F., Tablizo, F., Lapid, C., Egana, J. M., Mantaring, R. J., Punayan, K., Araiza, S. M., Llames, J., Abad, M. C., Gonzalez, J. C., Ibañez, J., & Saloma, C. P. (2025). Genomic analysis reveals recent population decline and exceptionally low genome-wide heterozygosity of the critically endangered Philippine eagle, Pithecophaga jefferyi (Aves: Accipitridae). https://doi.org/10.1101/2025.10.27.684716

The Philippine eagle, the country’s national bird, is one of the largest and most powerful eagles in the world. Susceptible to habitat destruction and fragmentation, it is currently listed as Critically Endangered by the International Union for Conservation of Nature, making it one of the most threatened birds globally. To help ensure its survival, scientists have carried out a captive breeding program in protected facilities for over 30 years as part of conservation efforts.

Dr. Cynthia Saloma of the University of the Philippines – Diliman College of Science’s National Institute of Molecular Biology and Biotechnology (UPD-CS NIMBB) led a team composed of Dhan Mikhail Perdon, Franchesca Pascual, Francis Tablizo, Carlo Lapid, John Michael Egana, Renato Jacinto Mantaring, Kris Punayan, Shiela Mae Araiza, Jo-Hannah Llames, and Ma. Celeste Abad of the Philippine Genome Center; Dr. Juan Carlos Gonzalez of UP Los Baños; and Dr. Jayson Ibañez of the Philippine Eagle Foundation (PEF) to study the DNA of 35 Philippine eagles under the care of PEF.

The team aimed to create a draft genome of the Philippine eagle to help guide conservation efforts. Through collaboration with PEF, they sequenced the DNA of Philippine eagles under their care in Davao City. “A genome is a living organism’s complete set of genes,” the scientists explained. “From the extracted DNA sequences, we were able to assemble a representative genome for the species.”

Their study reported a novel finding that the Philippine eagle has exceptionally low genetic diversity, meaning individuals are highly similar to one another and share nearly the same set of genes. “The danger is that when there’s little variation, the species struggles to adapt to changes. For example, if a new disease appears or the environment shifts, most eagles would react the same way and have the same capacity to adapt—and if they’re vulnerable, the whole population could be wiped out,” they said.

The team noted that this also increases the risks associated with inbreeding, which occurs when eagles are forced to mate with closely related individuals due to small population size and fragmented habitats. In such cases, harmful traits or genetic weaknesses are more likely to appear in offspring. Over time, this can result in reduced fertility, weakened immune systems, and physical abnormalities that make survival more difficult. “In short, low genetic diversity makes the Philippine Eagle fragile and more likely to face extinction when challenges arise,” they added.

Their findings also suggest that the Philippine eagle population was already declining before widespread deforestation. One possible explanation is that long-term ecological changes—such as the loss of connected habitats when sea levels rose thousands of years ago, fragmenting what were once larger continuous landmasses in Mindanao—may have disrupted population stability and isolated eagle groups. It is also possible that early human activities in the Philippines, such as hunting or competition for prey, placed additional pressure on the population. 

The scientists clarified that these are hypotheses rather than certainties, but they help explain why the Philippine eagle decline appears to have started earlier than deforestation, which is often considered the main threat.

“By applying a genomics-driven, genetically informed approach, our study offers a blueprint for safeguarding other threatened species across the archipelago, and demonstrates how modern DNA analysis and bioinformatics can be leveraged to strengthen biodiversity management,” they said.

The study, “Genomic analysis reveals recent population decline and exceptionally low genome-wide heterozygosity of the critically endangered Philippine eagle, Pithecophaga jefferyi (Aves: Accipitridae),” is published in BMC Genomics, an open access, peer-reviewed journal that considers articles on all aspects of genetics, genomics, and proteomics.

References:

Perdon, D. M., Pascual, F., Tablizo, F., Lapid, C., Egana, J. M., Mantaring, R. J., Punayan, K., Araiza, S. M., Llames, J., Abad, M. C., Gonzalez, J. C., Ibañez, J., & Saloma, C. P. (2025). Genomic analysis reveals recent population decline and exceptionally low genome-wide heterozygosity of the critically endangered Philippine eagle, Pithecophaga jefferyi (Aves: Accipitridae). https://doi.org/10.1101/2025.10.27.684716

Namahagi ng pirmadong kopya ng “Isang Puwang sa Kalawakan: Si Gay Jane Perez at ang Diwata-1” sa mga dumalo sa paglulunsad nito noong Mayo 8, 2026, na ginanap sa bulwagan ng UPD-CS Admin Building. Dinaluhan ito ng mga mga panauhing pandangal na sina  Dr. Gay Jane Perez, may-akdang si Dr. Eugene Evasco, at ilustrador na si Henrick Dulin. Tinalakay sa aklat pambata ang buhay at mga nagawa ni Dr. Perez bilang pinuno ng pangkat na nasa likod ng Diwata-1, ang kauna-unahang microsatellite ng Pilipinas at ang unang satelayt na dinisenyo at ginawa ng mga Pilipino.

Ang Palanca Hall of Fame awardee na si Dr. Evasco ang sumulat ng aklat. Nilarawan niya sa kwentong pambata ang salaysay ng isang makabayang siyentista na ang layunin ay hindi lamang ang sariling pag-unlad, kundi pati na rin ang paglilingkod sa bayan. Sa pamamagitan ng kwento ni Dr. Gay Perez, umaasa siyang makahikayat ito ng mga batang Pilipino na abutin ang kanilang mga pangarap at maging bahagi ng susunod na henerasyon ng mga siyentistang magdadala sa agham at pananaliksik ng Pilipinas sa mas mataas na antas. “Nais ko ng ipakita sa mga kabataan ang isang tunay halimbawa ng Pilipina na nakakamit ng malaking tagumpay,” aniya.

Limited signed copies of “Isang Puwang sa Kalawakan: Si Gay Jane Perez at ang Diwata-1” were distributed during its launch event held on May 8, 2026, at the lobby of the UPD-CS Administration Building. The event was graced by Dr. Gay Jane Perez, author Dr. Eugene Evasco, and illustrator Henrick Dulin. “Isang Puwang sa Kalawakan” explores Dr. Perez’s life and work as the leader of the team behind Diwata-1, the first Philippine microsatellite and the first satellite designed and built by Filipinos.

Dr. Evasco, a Palanca Hall of Fame awardee, described the story as being about a “makabayang siyentista,” whose goal is not only personal advancement but also the service of the nation. Through Dr. Perez’s story, he hopes to inspire Filipino children to pursue their dreams, sparking the next generation of scientists who will carry Filipino science and research beyond the country. “I wanted to show young people a real Filipino woman reaching great heights,” he said.